مقدمه

مقدمه ای از آقای پروفسور فرامرز رفیع پور، جامعه شناس برجسته، خواندم با این مضمون که شخصیت علمی یک دانشگاهی در دوره ی کارشناسی شکل میگیرد و دوره های تحصیلات تکمیلی خیلی نمیتواند تاثیرگذار باشد. من میخواهم این عبارت را قدری گسترش دهم و بگویم شخصیت پژوهشگر در دوره های ابتدایی زندگی اش در خانواده و چارچوب علمی اش(دیسیپلین) در دبیرستان و دوره ی کارشناسی دانشگاه شکل میگیرد. اکنون با بسیاری از دانشگاهیان از جمله  خودم روبرو هستیم که الفبای پژوهش را به گونه ای نظام مند نمیدانند. مثلا آیا اصلا باید یادداشت برداری کرد؟چگونه باید یادداشت برداری کنیم؟ اکنون در زمان استیلای ابزارهای دیجیتال روش های یادداشت برداری دانشوران چگونه است؟ در کتاب لستر مطابق روشهای سال 1976 توضیح میدهد که چه روشهایی برای یادداشت برداری هست و به نظر من این روشها تغییری نکرده است ابزار او برگه ی یادداشت برداری است که امروزه تغییر کرده و کمند کسانی که بخواهنداز آنها استفاده کنند.  در مقابل کسانی هم که از روشهای دیجیتال استفاده کنند کمند و غالب افراد از کپی و چسباندن و بعد کمی تغییر استفاده میکنند.


روشهای یادداشت برداری

در حین مطالعه منابعی که در مرحله بررسی مقدماتی برگزیده اید باید نکاتی را که به نظرتان مهم می آید در جایی یادداشت کنید تا در زمان نگارش مقاله آنها را به ترتیب بنویسید. چهار روش برای یادداشت برداری در کتاب لستر(1976) نام برده شده که به ترتیب زیر است:

1. خلاصه(summary)

2. خلاصه به زبان خودتان(precis)

3. شرح(paraphrase)

4. نقل قول (quotation)

اکنون شرح مختصری از هریک از روشها را بیان میکنم:

1. خلاصه

این روش وقتی به کار برده میشود که منبع مورد استفاده اهمیت چندانی در مقاله ی شما نداشته باشد یا برای شما مبهم باشد. در عین حال ممکن است در جایی مورد استفاده قرار بگیرد. پس این احتمال هم هست که هیچگاه از آن استفاده نکنید.در متن مقاله خودتان باید به این خلاصه ارجاع دهید ولی نیازی به علامت گیومه ندارید.

2. خلاصه به زبان خودتان

این خلاصه به زبان خودتان نوشته میشود بنابراین از کمترین کلید واژه ی متن اصلی بهره بگیریدو اگر از واژه هایی عینا استفاده کردید آنها را در گیومه قرار دهید.   لحن متن اولیه را حفظ کنید مثلا اگر حالت طنز دارد. به این استناد هم باید ارجاع دهید. این خلاصه نسبت به خلاصه ی قبلی منظم تر و دقیق تر است چون حتما از آن در مقاله خود استفاده خواهید کرد.

3. شرح

اغلب یادداشت های شما شکل شرح را خواهد داشت. شخصیت این یادداشت بیشتر به شما نزدیک است تا نویسنده ای که مطلب را از او به امانت گرفته اید. در حقیقت شما ایده ی نویسنده را درک میکنید و سپس مطلبی به اندازه ی نوشته ی اصلی ولی به زبان و سیاق خودتان مینویسید. فقط مطالب مهمی را که در ارزش و محتوای آنها تردید ندارید در یادداشت شرح وارد میکنید. اگر به صحت مطلب تردید داشته باشید آن را خلاصه میکنید و اگر مطلب خیلی حجیم باشد آن را به زبان خودتان خلاصه میکنید. همیشه به یاد داشته باشید که ایده ی اصلی متعلق به نویسنده ی مقاله است ولی شرح و بیان یا نقطه نظرات متعلق به شماست. در متن مقاله خودتان باید به ایده ی اصلی نویسنده ارجاع دهید و سپس نظر خودتان را به صورت نقد یا شرح بیان کنید.

نقل قول(Quotation)

اغلب دانشجویان و پژوهشگران تازه کار از نقل قول زیادی استفاده میکنند. کمتر از ده درصد مطلب یک مقاله میتواند به شکل نقل قول مستقیم باشد. استفاده زیاد از نقل قول مستقیم نشان میدهد که شما به موضوع بحثتان مسلط نیستید و صرفا به عقاید دیگران تکیه میکنید. از نقل قول فقط  وقتی باید استفاده کنید که کلامی درخشان یا شاهدی قوی بر اثبات یا رد برهان شما است. حتما باید دو طرف مطلبتان گیومه قرار دهید. در این حالت باید عین مطلب کپی شود حتی اگر غلطی در آن باشد.

معرفی منبع

آقای جیمز دی لستر در سال 1971 کتابی منتشر کرد به نام نگارش مقاله پژوهشی: راهنمای کامل. این کتاب که بعدها در ایران آفست شد در سال 1368 به دست من رسید که ویرایش دوم آن بود و انتشار سال 1976. کتاب بسیار خواندنی و زیبایی بود که به بهترین روش نحوه ی نگارش مقاله ی پژوهشی برای یک مبتدی را شرح میداد. نکاتی که در این کتاب خواندم هنوز در هیچ کتابی ندیدم. ویرایش چهاردهم این کتاب در سال 2011 منتشر شد ولی من هنوز به آن دسترسی نیافتم. الان میخواهم مطلبی را از این کتاب نقل کنم که شاید برای بقیه هم جالب باشد.

Lester, James D., Writing Research Paper: a complete guide, London: Scott, Foresmana and company, 1976