پژوهش کیفی با «ادراک» سروکار دارد. ساعت‌های متمادی با موضوع‌های مختلف سر و کله زدن و سعی در درک رفتارهای آدم ها و سپس تعمق در آنها کار مهم پژوهشگر کیفی است. سوالی که پژوهشگر پس از پایان پژوهش از خود می‌پرسد این است:

  • آیا گزارش ما غلط بود یا صحیح؟
  • آیا اصلا پاسخ درستی به این پرسش ها وجود دارد؟

کرسول در بخشی از کتاب خود تحت عنوان «پرس‌و‌جوی کیفی و طراحی پژوهش: گزینش از میان پنج رویکرد» به این میپردازد که آیا گزارش معتبر است (روایی دارد؟) با چه استانداری از این موضوع مطمئن میشویم؟ پژوهش کیفی چگونه ارزیابی میشود؟

لینکلن و گوبا (همانطور که در قسمت اول این مطلب آمد) از اصطلاحات زیر استفاده کردند:

credibility, authenticity, transferability, confirmability

کرسول برای نیل به اعتبار یا روایی پژوهش کیفی هشت راهبرد را پیشنهاد میکند که البته در انتها تذکر میدهد که رعایت دست کم دو راهبرد در هر پژوهش کیفی میتواند برای پژوهش اعتباری قابل قبول ایجاد کند.هشت راهبرد عبارتند از:

 


  1. درگیری طولانی مدت پژوهشگر با فضای پژوهشی و مشاهدات مداوم او در محیط پژوهش از جمله اعتمادسازی با افراد موضوع پژوهش، فراگیری فرهنگ آن محیط و کنترل بدفهمی های ناشی از مداخله های پژوهشگر یا مطلعان؛
  2. مثلث سازی(Triangulation) از طریق گردآوری شواهداز منابع مختلف شامل تئوری های گوناگون،آدم های جورواجور، منابع اطلاعاتی متنوع و شیوه های گوناگون،
  3. کنترل بیرونی پژوهش از طریق داوری یا گزارش شخص ثالث: گوبا و لینکلن «گزارشگر شخص ثالث» را وکیل مدافع شیطان میداند. یعنی کسی که پژوهشگر را صادق نگاه میدارد؛ از او پرسش های دشواری درباره ی روش ها، معانی و تفسیرها میکند و صبورانه به سخنان او گوش میدهد.
  4. در تحلیل موردی منفی (negative case analysis) پژوهشگر فرضیه ها را همزمان با پیشرفت پرس و جو در پرتو شواهد ناقض اصلاح میکند.
  5. روشنگری پژوهشگر از همان ابتدا در مورد سوگیری های احتمالی خود با ذکر تجربیات قبلی،سوگیریها و تمایلاتی که احتمالا تفسیرها و رویکردهای مطالعه را شکل داده اند؛
  6. تکنیکی که لینکلن و گوبا آن را حیاتی‌ترین کنترل برای تثبیت اعتبار می‌دانند دریافت نظر شرکت کنندگان در پژوهش در باره ی اعتبار یافته ها و تفسیرهاست. برای این کار میتوان یافته ها، تفسیرها و نتایج پژوهش را در گروهی کانونی متشکل از شرکت کنندگان در پژوهش مورد قضاوت قرار داد.
  7. توضیح مفصل و غنی(thick description) خوانندگان را برای قضاوت در مورد قابل انتقال بودن یافته ها کمک میکند. با این توصیف دقیق، خواننده میتواند تصمیم بگیرد آیا میتواند داده ها، روشها یا یافته های ارائه شده در پژوهش را در محیط دیگری به کار گیرد یا خیر.
  8. داوران بیرونی: به نظر لینکلن و گوبا این داور مثل حسابرس مالی است. او از بیرون فضای پژوهش آن را زیر نظر میگیرد و مشخص میکند که آیا یافته‌ها، تفاسیر و نتایج توسط داده ها پشتیبانی میشود یا خیر.

برگرفته از :

Creswell, John, Qualitative inquirey and research design: choosing among five approaches, sage, 2007. pp. 201-220