آشنایی با مقالات ISI

این دستنامه ضمن مروری مختصر بر سفر طولانی انسان امروزی در تولید نشریات علمی و سازمان دادن به آنها، روشی را که از سال های دهه  ی شصت میلادی؛ یعنی حدود پنجاه سال کماکان پابرجا بوده است معرفی میکند. مجلاتی که به ISI معروف شده اند از نظر اعتبار علمی دست کم در نیم قرن اخیر رقیبی نداشته اند و بدین لحاظ برای هر عضو هیات علمی و دانشجوی تحصیلات تکمیلی واجب است که آنها را بشناسد و برای چاپ مقاله ی خود در آنها تلاش کند. اغلب مدرسان دوره های نگارش مقالات علمی بر این عقیده اند که حتی قبل از نگارش مقاله ای برای مجله ی ISI میباست آن مجله شناسایی و به طور مختصر مطالعه و سبک و سیاق سردبیری آن بررسی شود. 

در صورتی که نیاز به نسخه ی کامل این دست نامه داشتید با ای میل من به نشانی mokhtari213@gmail.com مکاتبه بفرمایید. 


این دستنامه ضمن مروری مختصر بر سفر طولانی انسان امروزی در تولید نشریات علمی و سازمان دادن به آنها، روشی را که از سال های دهه  ی شصت میلادی؛ یعنی حدود پنجاه سال کماکان پابرجا بوده است معرفی میکند. مجلاتی که به ISI معروف شده اند از نظر اعتبار علمی دست کم در نیم قرن اخیر رقیبی نداشته اند و بدین لحاظ برای هر عضو هیات علمی و دانشجوی تحصیلات تکمیلی واجب است که آنها را بشناسد و برای چاپ مقاله ی خود در آنها تلاش کند. اغلب مدرسان دوره های نگارش مقالات علمی بر این عقیده اند که حتی قبل از نگارش مقاله ای برای مجله ی ISI میباست آن مجله شناسایی و به طور مختصر مطالعه و سبک و سیاق سردبیری آن بررسی شود. 

سپیده دم نشریات علمی

اختراع چاپ محرکی برای تولید بی امان اطلاعات چاپی در جامعه ای شد که تشنه ی اطلاعات بود. هرچند اولین ماده ی چاپی، انجیل بود اما به آن محدود نشد و در مدت چند سال اروپای آن روز پر از کتابهای گوناگون همانند رمان سه تفنگدار شد. دانشمندان در آن میان جزو کسانی بودند که انضباط علمی و سختگیری در نشر برایشان اهمیت زیادی داشت و امروزه نیز این امر کاملا مشهود است. از این رو بود که با فاصله ای نسبتا زیاد یعنی چیزی حدود دویست سال بعد ابتدا در سال 1665 در پاریس مجله ی Le Journal des Scavans و سپس در سال 1666 در لندن مجله ی Philosophical Transactions منتشر شد. ویژگی مهم این مجلات، علمی بودن آنها بود. 

مهمترین شاخص این نشریات علمی[1] که امروزه از آنها با عنوان نشریات علمی-پژوهشی یاد میشود سخت گیری در نگارش اعم از ظاهر و محتواست. بلافاصله پس از نشر اولین مقاله، مسئله ارزشیابی آنها و سپس دسته بندی و عرضه ی مناسب  به جامعه ی علمی مد نظر قرار گرفت.

نمایه استنادی علوم و تولد موسسه اطلاعات علمی(ISI)

دکتر یوجین گارفیلد براساس مطالعات و تجربیات خود در  ارزیابی نشریات، موسسه اطلاعات علمی را در سال 1958 بنیان گذاری کرد. او با یک وام معیشتی 500 دلاری موسسه را راه اندازی و تا سال 1992 تعداد پرسنل آنرا به 500 نفر افزایش داد. در آن سال شرکت تامسون ، موسسه ISI را خرید و به شرکت خود ملحق نمود. امروز ISI در داخل شرکت تامسون رویترز تعریف میشود. ژورنال های ISI آن دسته از نشریاتی هستند که از دیرباز در نمایه ی استنادی علوم درج میشده اند. مراحل و ضوابط خاصی برای پذیرش نشریات در نمایه ی استنادی علوم هست و همیشه در معرض خطر اخراج از نمایه (ISI) قرار دارند. 

در سال 1964، تقریبا ده سال پس از ارائه ی  پروپوزال اولیه، گارفیلد نخستین نمایه استنادی علوم را به صورت یک مجموعه چاپی پنج جلدی با نمایه سازی 613 ژورنال و 14 میلیون استناد منتشر کرد. دو سال پس از آن نمایه استنادی روی نوار مغناطیسی ضبط شد. سرانجام با پدید آمدن و رایج شدن استفاده از وب جهانی ، نمایه ی استنادی که رشد زیادی کرده بود تبدیل به تارنمای علوم یا همان web of science شد. تارنمای علوم شبکه ای در درون شبکه ی کلان تری به نام تارنمای دانش یا web of knowledge است.

تامسون پس از خریداری موسسه اطلاعات علمی در سال 2008 با شرکت معظم دیگری  به نام رویترز ادغام شد و امروز نام موسسه تامسون رویترز را یدک میکشد. با ورود به وبگاه موسسه تامسون رویترز در می یابید که این موسسه دارای فعالیتهای متعدد و زیادی است که یکی از قسمت های آن مربوط به مجموعه ی وسیعی از خدمات و ابزارهای پژوهشی برای کمک به دانشمندان و جامعه ی علمی است که البته حاشیه ی سود مناسب و نسبتا مطمئنی را برای موسسه فراهم آورده است

قانون برادفورد: مهم ترین مفاهیم و یافته های علمی هر دوره در تعداد اندکی از نشریات منتشر میشوند که به آنها نشریات هسته گفته میشود.

اخیرا موسسه تامسون رویترز 7621 نشریه را که در گزارش استناد نشریات سال 2008 منتشر شده بود تحلیل کرد. حاصل آن بود که 50 درصد کل استنادهای این مجموعه را فقط سیصد مجله تولید کرده بودند. به علاوه این سیصد مجله ی ناب بیش از سی درصد کل مقالات را در خود جای داده بودند. 

چهار شاخص ارزشیابی ژورنال های علمی در موسسه تامسون رویترز: استانداردهای پایه ی نشر ژورنال، محتوای انتشاراتی، تنوع جهانی نویسندگان و داوران و داده های استنادی مرتبط با ژورنال

  1. نشر به موقع: اینجا هم وقت شناسی بسیار مهم است. درست همانطور که انجام یک پروژه ی تحقیقاتی پژوهشگر را ملزم میسازد که سروقت معینی کارش را تمام کند، مجله ی علمی هم باید درست در همان زمانی که وعده داده است منتشر شود. سروقت منتشر شدن نشریه جزو استانداردهای پایه و اولیه ارزیابی است و نشریه ای که خلف وعده کند اصلا وارد فهرست بررسی نمیشود. نشریه ای که قرار است در مجموعه ی web of science منتشر شود باید مطابق زمان بندی درج شده روی جلد یا شناسنامه اش (ماهنامه، فصلنامه، سالنامه و...) به بازار نشر عرضه گردد. به عبارت دیگر اگر نشریه ای برخلاف زمانبندی درج شده روی جلد یا شناسنامه اش به صورت نامنظم و با تاخیر منتشر شود اصلا برای ارزیابی در نظر گرفته نمیشود. معیار ارزیابی در این عامل بررسی سه شماره پیاپی نشریه است. نشر به موقع برای نشریات الکترونیک هم اهمیت حیاتی دارد. نشریات الکترونیک میتوانند مقالات خود را به صورت مجزا هم منتشر کنند. یعنی آنها بسته بندی خاصی به نام مجله مجلد شده ندارند و لی مقالات مجزا را به صورت پیوسته منتشر میکنند. در این صورت روال ارزیابی متفاوت است و زمان بندی نشر مقالات در یک بازه ی نه ماهه مورد بررسی قرار میگیرد.
  2. سنتهای جهانی نشر: این سنت ها در جریان تکامل تاریخی نشریات به تدریج و توسط خود دانشمندان پدید آمده اند به ظاهر خشک و انعطاف ناپذیر به نظر میرسند. اما هدف اصلی سنتها بهینه سازی قابلیت بازیابی منابع اصلی است که با رعایت آنها جستجو یافتن منابع برای پژوهشگران سهلتر میگردد. این سنت ها عبارتند از :
  3. عنوان های گویا برای ژورنال
  4. عنوان و چکیده های کاملا گویا و تشریحی برای مقاله ها
  5. اطلاعات کتابشناختی کامل برای همه ی منابع مورد استناد
  6. اطلاعات کامل، درست و دقیق نشانی پدیدآورندگان مقاله ها
  7. زبان انگلیسی: باید پذیرفت که امروزه انگلیسی زبان جهانی علم است و اغلب مراودات علمی در جهان به این زبان سامان می پذیرد. به همین سبب شرکت تامسون رویترز تمرکز خود را بر نشریاتی قرار میدهد که محتوای آنها به صورت تمام متن یا دست کم اطلاعات کتابشناختی آن انگلیسی است. در شبکه ی web of science تعداد زیادی مقاله هست که دارای اطلاعات کتابشناختی به زبان انگلیسی و متن به زبان های دیگر است. بدیهی است که مقالات مهم علمی خاصه در حوزه ی علوم طبیعی به زبان انگلیسی منتشر میشوند.

داوری: واژه ای که در فارسی به عنوان داوری استفاده میشود برگردان عبارت PEER REVIEW یا REFREE است. در این فرایند دو یا سه شخص مطلع و متخصص در حوزه ی موضوعی مورد نظر مقاله را بررسی و نظر رد، قبول یا اصلاح را ابلاغ میکنند. مقاله معمولا از نظر کیفیت کلی نگارش، کیفیت پژوهشی که پدیدآورنده قصد بیان آن را دارد و کامل بودن منابع استناد شده مورد بررسی قرار میگیرد. سردبیران ژورنال ها معمولا به مولفان توصیه میکنند که تشکر از موسسات تامین کننده منابع مالی را در جایی از مقاله در نظر بگیرند چون با این کار نه تنها مقاله قوت بیشتری می یابد بلکه اهمیت پژوهش ارائه شده نیز بیشتر به چشم می آید. 

 



[1] Scholarly journal