چه لزومی به مطالعه فلسفه ی علم در دوره ی دکتری هست؟ آیا نمیتوان صرفا به کتابهای روش تحقیق که تعدادشان زیاد و مطالبشان هم مفصل است اکتفا کرد؟ اگر خواستیم  مطالعه فلسفه علم را شروع کنیم با کدام کتاب شروع کنیم بهتر است؟

همانطور که از اسم دوره ی دکتری PhD برمی آید، سرنام واژه های لاتینی philosophiae doctor است که معنی آن در انگلیسی میشود Doctor of Philosophy یعنی دکتر در فلسفه. خوب حالا دکتر یعنی چه؟ دکتر در زبان لاتین معادل انگیسی teacher و در زبان انگلیسی میانه به معنی آدم دانشمند، دانا یا فاضل    learned person آمده است. پس دکتری PhD که امروزه خیلی مرسوم شده و برخی از آدمها به صرف داشتن مدرک آن در میهمانیها و مجالس خودمانی و غیر خودمانی اظهار فضل میکنند به معنی آدمی است که در فلسفه ی یک امر تخصصی خبره است. فلسفه از ریشه یونانی philosophia  معادل انگلیسی love of wisdom  به معنی عاشق دانایی آمده است. این آدم باید به دنبال ریشه های پدیدار شناختی و هستی شناختی امور باشد و صرف پر کردن چند پرسش نامه و پیمایش و مصاحبه های عمیق و سطحی یا فرمول های ساده و پیچیده نمیتواند از او متخصصی فاضل بسازد. اخیرا مصاحبه ای را خواندم از آقای محمدپور جامعه شناس مولف کتابهای ضد روش و روش روش و فراروش که از جهاتی سازنده است:


پارادایم بالاترین سطح انتزاع نظری و تلقی در باب واقعیت یا پدیده است؛ هر پارادایمی باید دارای مواضع روش‏شناختی خاص خود باشد. روش‏شناسی با تسخیر معرفت سروکار دارد. در مقابل، روش تکنیکی‏ترین و واضح‏ترین سطح برخورد با واقعیت است. بگذارید مثالی بزنم. پارادایم اثبات‏گرایی از نظر روش‏شناختی متکی به کمی‏گرایی و منطق قیاسی ـ فرضیه‏ای است و در سطح روش مثلاً روش‏های آزمایشی و پیمایشی را تجویز می‏کند. پارادایم‏های دیگر نیز مانند تفسیرگرایی یا پست‏مدرنیسم و غیره به همین شیوه عمل می‏کنند.

درک رابطه ی بین  پارادایم و روش که یکی در فضای فلسفی و دیگری در فضای تکنیکی قرار دارد بسیار مهم است و این میسر نمیشود مگر به مطالعه عمیق فلسفه ی علم و درک رابطه ی بین اپیستمولوژی ، آنتولوژی ، متدولوژی و متد که البته همه ی اینها کلمات انگلیسی هستند که من آنها را به فارسی برنگرداندم.

اگر به کتابی ساده و کاربردی فقط برای آغاز کار احتیاج دارید به نظرم با اثر سمیر اکاشا شروع کنید:


این کتاب از مجموعه "دانش معاصر" توسط انتشارات فرهنگ معاصر چاپ شده است.

فهرست  کتاب دربردارنده مطالب زیر است:

فصل ۱:علم چیست

فصل ۲:استدلال علمی

فصل ۳:تبیین در علم

فصل ۴:رئالیسم و ضد رئالیسم

فصل ۵:تحول علمی و انقلاب علمی

فصل ۶:مسائل فلسفی فیزیک, زیست شناسی و روان شناسی

فصل ۷:علم و منتقدانش